Yeni insanlarla tanışırken heyecanlanmak, kalabalık bir ortamda konuşurken gerilmek veya önemli bir sunum öncesinde kaygı hissetmek oldukça doğaldır.
Ancak bazı kişiler için bu kaygı günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyebilir. Kişi başkalarının kendisini eleştireceğini, küçük düşeceğini, yanlış bir şey söyleyeceğini veya davranışlarının insanlar tarafından olumsuz değerlendirileceğini düşünebilir.
Bu düşünceler zaman içerisinde kişinin sosyal ortamlardan uzaklaşmasına, yeni insanlarla tanışmaktan kaçınmasına veya iş ve eğitim hayatındaki bazı fırsatları değerlendirememesine neden olabilir.
Bu durum sosyal fobi veya diğer adıyla sosyal anksiyete bozukluğu ile ilişkili olabilir.
Sosyal Fobi Nedir?
Sosyal fobi, kişinin başkaları tarafından değerlendirilebileceğini düşündüğü sosyal durumlarda yoğun kaygı ve korku yaşamasıyla karakterize bir kaygı bozukluğudur.
Kişi sosyal ortamlarda;
- Yanlış bir şey söylemekten,
- Rezil olmaktan,
- Eleştirilmekten,
- Küçük düşmekten,
- Heyecanının fark edilmesinden
yoğun şekilde korkabilir.
Bu korkular kişinin aslında yapmak istediği birçok sosyal aktiviteden uzak durmasına neden olabilir.
Sosyal Fobi Belirtileri Nelerdir?
Sosyal fobi hem psikolojik hem de fiziksel belirtilerle ortaya çıkabilir.
Psikolojik Belirtiler
- Başkalarının kendisini sürekli değerlendirdiğini düşünmek
- Yanlış bir şey söylemekten korkmak
- Rezil olma korkusu
- Eleştirilme korkusu
- İnsanlarla konuşmaktan kaçınmak
- Yeni insanlarla tanışmakta zorlanmak
- Toplum içinde konuşmaktan korkmak
- Sosyal ortamlara girmeden önce yoğun kaygı yaşamak
Fiziksel Belirtiler
Sosyal kaygı sırasında;
- Kalp çarpıntısı
- Terleme
- Yüz kızarması
- Titreme
- Ağız kuruluğu
- Mide rahatsızlığı
- Nefes alışverişinde hızlanma
- Baş dönmesi
gibi belirtiler görülebilir.
Kişinin bu fiziksel belirtilerin başkaları tarafından fark edileceğini düşünmesi kaygının daha da artmasına neden olabilir.
İnsanlarla Konuşurken Heyecanlanmak Sosyal Fobi midir?
Her zaman değil.
Yeni biriyle tanışırken veya önemli bir kişiyle konuşurken heyecanlanmak normal olabilir.
Sosyal fobide ise kaygı daha yoğun ve süreklidir.
Kişi yalnızca konuşma sırasında değil, günler öncesinden yaklaşan sosyal ortam hakkında endişelenmeye başlayabilir.
Örneğin birkaç gün sonra yapılacak bir sunum için sürekli;
“Ya konuşamazsam?”
“Ya herkes bana gülerse?”
“Ya sesim titrerse?”
gibi düşünceler yaşayabilir.
Toplum İçinde Konuşma Korkusu Neden Olur?
Toplum önünde konuşmak sosyal kaygının en sık görüldüğü durumlardan biridir.
Kişi konuşma sırasında;
- Sesinin titreyeceğini,
- Söyleyeceklerini unutacağını,
- İnsanların kendisini yargılayacağını,
- Hata yapacağını
düşünebilir.
Bu düşünceler kaygıyı artırabilir ve fiziksel belirtilerin ortaya çıkmasına neden olabilir.
Bazı kişiler yalnızca toplum önünde konuşurken yoğun kaygı yaşarken bazı kişiler birçok farklı sosyal ortamda benzer belirtiler yaşayabilir.
Sosyal Fobi Hangi Durumlarda Ortaya Çıkabilir?
Sosyal fobisi olan kişiler farklı durumlarda kaygı yaşayabilir.
Örneğin;
- Yeni insanlarla tanışmak
- Toplantıda konuşmak
- Sunum yapmak
- Telefonda konuşmak
- Restoranda yemek yemek
- Kalabalık bir ortama girmek
- Birinden yardım istemek
- İş görüşmesine katılmak
- Toplum içinde yazı yazmak
- Karşı cinsle konuşmak
bazı kişiler için yoğun kaygı oluşturabilir.
Belirtilerin ortaya çıktığı durumlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Sosyal Fobi ile Utangaçlık Arasındaki Fark Nedir?
Utangaçlık bir kişilik özelliği olabilir ve tek başına psikiyatrik bir bozukluk anlamına gelmez.
Utangaç bir kişi sosyal ortamlarda başlangıçta çekingen hissedebilir ancak zaman içerisinde ortama uyum sağlayabilir.
Sosyal fobide ise yaşanan kaygı daha yoğun olabilir ve kişinin yaşamını belirgin şekilde kısıtlayabilir.
Örneğin kişi;
- İş görüşmesine gitmeyebilir.
- Sunum yapmamak için derse katılmayabilir.
- Sosyal etkinlikleri sürekli reddedebilir.
- Yeni insanlarla tanışmaktan tamamen kaçınabilir.
Bu durumda kişinin eğitim, iş veya sosyal yaşamı etkilenebilir.
Sosyal Fobi Neden Olur?
Sosyal fobinin ortaya çıkmasına tek bir faktör neden olmaz.
Genetik yatkınlık, kişinin mizacı, geçmiş yaşam deneyimleri ve çevresel faktörler birlikte rol oynayabilir.
Özellikle geçmişte;
- Yoğun şekilde eleştirilmek,
- Küçük düşürülmek,
- Akran zorbalığı yaşamak,
- Sosyal ortamlarda olumsuz deneyimler yaşamak
bazı kişilerde sosyal kaygının gelişmesine katkıda bulunabilir.
Ancak sosyal fobisi bulunan herkesin geçmişinde bu tür deneyimlerin bulunması gerekmez.
Sosyal Fobi Özgüven Eksikliği midir?
Sosyal fobi yaşayan kişilerde özgüven sorunları görülebilir ancak sosyal fobiyi yalnızca özgüven eksikliği olarak değerlendirmek doğru değildir.
Kişi işinde oldukça başarılı ve birçok konuda kendisine güvenen biri olabilirken sosyal ortamlarda yoğun değerlendirilme korkusu yaşayabilir.
Bu nedenle sosyal fobi bir kaygı bozukluğu olarak değerlendirilmelidir.
Sosyal Fobi ve Panik Atak Arasında İlişki Var mıdır?
Sosyal fobi sırasında kaygının çok yükseldiği bazı durumlarda panik atağa benzer belirtiler ortaya çıkabilir.
Kişi;
- Kalp çarpıntısı,
- Terleme,
- Titreme,
- Nefes darlığı,
- Baş dönmesi
yaşayabilir.
Ancak sosyal fobide kaygı genellikle kişinin başkaları tarafından değerlendirilme ihtimalinin bulunduğu sosyal durumlarla ilişkilidir.
Sosyal Fobi Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Sosyal fobinin seyri kişiden kişiye değişebilir.
Ancak uzun süre devam eden kaçınma davranışları kişinin yaşam alanının giderek daralmasına neden olabilir.
Kişi;
- Kariyer fırsatlarını kaçırabilir.
- Eğitim hayatında sorun yaşayabilir.
- Yeni arkadaşlıklar kurmakta zorlanabilir.
- Romantik ilişkilerden kaçınabilir.
- Sosyal etkinliklere katılmayabilir.
- Kendini yalnız hissedebilir.
Uzun süre devam eden sosyal izolasyon bazı kişilerde depresif belirtilerin ortaya çıkmasına da katkıda bulunabilir.
Sosyal Fobi Kendiliğinden Geçer mi?
Bazı dönemlerde sosyal kaygının şiddeti azalabilir.
Ancak kişi sosyal ortamlardan sürekli kaçınıyorsa sorun uzun süre devam edebilir.
Kaçınmak kısa vadede kişiyi rahatlatabilir.
Örneğin sunum yapmaktan korkan kişi sunumu iptal ettiğinde kaygısı azalabilir. Ancak bu rahatlama, kişinin ilerleyen dönemde sunumları daha tehlikeli olarak algılamasına neden olabilir.
Bu nedenle sürekli kaçınma sosyal fobi döngüsünün devam etmesine katkıda bulunabilir.
Sosyal Fobi Nasıl Tedavi Edilir?
Sosyal fobi tedavisi kişinin belirtilerinin şiddetine ve günlük yaşam üzerindeki etkisine göre planlanır.
Tedavide;
- Psikoterapi
- Gerekli görüldüğünde ilaç tedavisi
- Kaygıyı yönetmeye yönelik çalışmalar
- Kaçınma davranışlarının azaltılması
değerlendirilebilir.
Bilişsel davranışçı terapi sosyal anksiyete bozukluğunda kullanılan psikoterapi yaklaşımlarından biridir.
Tedavi planı kişiye özel oluşturulmalıdır.
Sosyal Fobi İlaçsız Geçebilir mi?
Bazı kişiler psikoterapiden önemli ölçüde fayda görebilir.
Belirtilerin şiddetli olduğu veya kişinin günlük yaşamının önemli ölçüde etkilendiği bazı durumlarda ise ilaç tedavisi de değerlendirilebilir.
Her sosyal fobi yaşayan kişinin ilaç kullanması gerektiği düşünülmemelidir.
Tedavi kararı psikiyatri değerlendirmesi sonucunda verilmelidir.
Sosyal Fobiyi Yenmek İçin Sosyal Ortamlardan Kaçınmak Doğru mu?
Sosyal ortamlardan kaçınmak kısa vadede kaygının azalmasını sağlayabilir ancak uzun vadede korkunun devam etmesine katkıda bulunabilir.
Kişi kaçındıkça sosyal durumlarla başa çıkamayacağına dair düşünceleri güçlenebilir.
Tedavi sürecinde sosyal durumlarla kişinin hazır oluşuna uygun, planlı ve aşamalı şekilde karşılaşması değerlendirilebilir.
Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalıdır?
Sosyal kaygı;
- İş görüşmelerine gitmenizi engelliyorsa,
- Eğitim hayatınızı etkiliyorsa,
- Toplum önünde konuşmanızı engelliyorsa,
- Yeni insanlarla tanışmaktan sürekli kaçınmanıza neden oluyorsa,
- İlişkilerinizi etkiliyorsa,
- Sosyal yaşamınızı belirgin şekilde kısıtlıyorsa
psikiyatri uzmanına başvurulması faydalı olabilir.
Ankara Psikiyatrist Desteği ile Sosyal Fobi Tedavisi
Sosyal fobi yaşayan her kişinin kaygı duyduğu durumlar ve belirtilerin şiddeti farklı olabilir. Bu nedenle tedavi sürecinin kişinin ihtiyaçlarına göre planlanması önemlidir.
Ankara psikiyatrist desteği ile yapılan değerlendirmelerde sosyal kaygının ne zaman başladığı, hangi ortamlarda ortaya çıktığı, fiziksel belirtiler, kaçınma davranışları ve günlük yaşam üzerindeki etkileri birlikte incelenebilir.
Gerekli görüldüğünde psikoterapi, ilaç tedavisi veya kişinin klinik durumuna uygun farklı yaklaşımlar planlanabilir.
Sosyal kaygının iş, eğitim veya özel yaşamı kısıtlamaya başlaması durumunda profesyonel değerlendirme almak, sorunun altında yatan süreçlerin anlaşılması ve uygun tedavinin planlanması açısından önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Sosyal fobi nedir?
Sosyal fobi, kişinin başkaları tarafından değerlendirilebileceği sosyal durumlarda yoğun korku ve kaygı yaşamasıyla karakterize bir kaygı bozukluğudur.
Sosyal fobi belirtileri nelerdir?
İnsanlarla konuşurken yoğun kaygı, eleştirilme veya küçük düşme korkusu, yüz kızarması, terleme, titreme ve sosyal ortamlardan kaçınma görülebilir.
İnsanlarla konuşurken heyecanlanmak sosyal fobi midir?
Her heyecan sosyal fobi değildir. Kaygının yoğunluğu, ne kadar süredir devam ettiği ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği önemlidir.
Sosyal fobi kendiliğinden geçer mi?
Belirtiler bazı dönemlerde azalabilir ancak yoğun kaçınma davranışları varsa sosyal fobi uzun süre devam edebilir. Günlük yaşam etkileniyorsa profesyonel değerlendirme önerilir.
Sosyal fobi tedavi edilebilir mi?
Sosyal fobi uygun psikoterapi ve gerekli görüldüğünde ilaç tedavisiyle yönetilebilir. Tedavi kişinin belirtilerine göre planlanır.
Sosyal fobi için hangi doktora gidilir?
Sosyal fobi ve diğer kaygı bozukluklarının değerlendirilmesi için psikiyatri uzmanına başvurulabilir.